Now Reading
H δικαιοσύνη μέσα από τα μάτια του Πλάτωνα

H δικαιοσύνη μέσα από τα μάτια του Πλάτωνα

Στην αρχή του πλατωνικού έργου “Πολιτεία”, ο Σωκράτης με τον αδερφό του Πλάτωνα, Γλαύκωνα, βρίσκονται στον Πειραιά. Εκεί, παρακολουθούν μια τελετή προς τιμήν μιας θεάς των Θράκων, της Βενδίδος. Στην επιστροφή τους στην Αθήνα, συναντούν τον άλλο αδερφό του Πλάτωνα, τον Αδείμαντο. Μαζί του είναι ο Πολέμαρχος, γιος του Κέφαλου, ενός ιδιοκτήτη μιας βιοτεχνίας που κατασκεύαζε ασπίδες. Ο Πολέμαρχος τους προσκαλεί στο σπίτι του πατέρα του. Εκεί βρίσκουν επίσης τον σοφιστή Θρασύμαχο και τον ίδιο τον Κέφαλο, ο οποίος μόλις έχει επιστρέψει από μια θυσία προς τους θεούς. Στη συζήτηση που ακολουθεί, ο Σωκράτης και οι συνομιλητές του διεξάγουν ένα νοητικό πείραμα.

Μέσα από το πείραμα αυτό κατασκευάζουν μια Πολιτεία και κατόπιν προσδιορίζουν τι καθιστά τη συγκεκριμένη Πολιτεία δίκαιη. Το κεντρικό ερώτημα είναι ποιος θα ήταν ο άριστος τρόπος ζωής μέσα σε αυτήν την Πολιτεία; Ο δίκαιος ή ο άδικος; Το λόγο στην αρχή παίρνει ο Κέφαλος: “Στην ηλικία που βρίσκομαι εγώ Σωκράτη, κάποιοι φτάνουν στο τέλος της ζωής τους και τότε είναι που αρχίζουν να ανησυχούν μήπως αδίκησαν κάποιον άλλον και υποστούν τις συνέπειες μετά θάνατον. Εγώ, όμως, ξέρω πως δεν αδίκησα. Χάρη στην περιουσία μου ποτέ δεν εξαπάτησα και ποτέ δεν είπα ψέματα σε κανέναν, ούτε χρωστάω χρήματα σε ανθρώπους ή θυσίες προς τα μάτια κάποιου θεού.”

Ο Σωκράτης, με τη σειρά του, απαντά: “Δίκαιο, λοιπόν, εσύ θεωρείς το να δίνει κανείς ό,τι χρωστάει σε κάποιον; Πες πως είχες δανειστεί ένα όπλο από ένα φίλο σου όσο ήταν λογικός. Αν μετά αυτός έχανε τα λογικά του, θα ήταν δίκαιο να του το επιστρέψεις;”. Τον λόγο παίρνει ο γιος του Κέφαλου, ο Πολέμαρχος: “Εγώ Σωκράτη,” αποκρίνεται ο Πολέμαρχος, “δίκαιο θεωρώ πως είναι να δίνουμε στον καθένα αυτό που του οφείλουμε, δηλαδή στους φίλους μας κάτι καλό και στον εχθρό κάτι κακό.”

Σε αυτό απαντά ο Θρασύμαχος, έξαλλος: “Μου φαίνεται πως όλοι εδώ τιμάτε τη δικαιοσύνη σαν κάτι σπουδαίο, ενώ είναι μια ανοησία. Το ερώτημα είναι ποιος έχει τη δύναμη να αδικεί τους άλλους όσο θέλει. Μα τι νομίζεις, Σωκράτη, ότι οι βοσκοί ταΐζουν τα πρόβατά τους για το καλό των ζώων, και όχι για το δικό τους καλό; Και οι άρχοντες, για το δικό τους συμφέρον δε φροντίζουν;”.

Στο Θρασύμαχο απαντά ο Γλαύκωνας για να διαφωνήσει μαζί του: “Δε θεωρώ τη δικαιοσύνη ανοησία,” και καλεί τον Σωκράτη να θυμηθεί την ιστορία του Γύγη. Αυτός λένε πως είχε ένα δαχτυλίδι που όταν το φορούσε και το έστριβε τον έκανε αόρατο. Τότε, μπορούσε να κάνει ό,τι ήθελε χωρίς να τον βλέπει κανείς. “Πολλοί άνθρωποι, αν είχαν ένα τέτοιο δαχτυλίδι, δε θα επέλεγαν να αδικούν ασταμάτητα τους άλλους αφού δε θα φοβούνταν τις συνέπειες; Θα υπήρχε, λοιπόν, λόγος να είναι δίκαιοι αν η αδικία δεν τιμωρούνταν;”, ρωτά τον Σωκράτη.

See Also

Ο Σωκράτης αποκρίνεται: “Νομίζω πως ναι. Και θα σου εξηγήσω γιατί. Σκέψου τι συμβαίνει σε μια Πολιτεία που τη χωρίζουμε σε τρεις τάξεις πολιτών: Τους άρχοντες, τους πολεμιστές και τους παραγωγούς. Η Πολιτεία αυτή είναι δίκαιη μόνο αν κάθε τάξη κάνει το δικό της έργο και δεν αναμιγνύεται στις δουλειές των άλλων τάξεων. Αντίστοιχα, στην ψυχή ενός ατόμου βρίσκουμε τρία μέρη, ανάλογα των τάξεων της νοητικής Πολιτείας μας. Δικαιοσύνη στην ψυχή του ανθρώπου σημαίνει κάθε μέρος της να κάνει το δικό του έργο. Άρα, δικαιοσύνη σημαίνει αρμονία στην ψυχή μας. Αν, λοιπόν, συμφωνήσεις και εσύ πως δεν έχουμε τίποτα πιο σημαντικό από την ψυχή, τότε θα συμφωνήσεις και στο εξής: Ότι η ζωή του δίκαιου ανθρώπου είναι προτιμότερη από τη ζωή του άδικου, ακόμα και όταν ο άδικος καταφέρνει να παραμείνει ατιμώρητος.

Οι νόμοι που θεσπίζει η σημερινή Πολιτεία έχουν θεωρητικά τις βάσεις τους στο δίκαιο, αλλά στην ουσία υποστηρίζουν το συμφέρον του ισχυρού. Αν παραβείς το νόμο, παραβιάζεις το δίκαιο, άρα το συμφέρον του ισχυρού καταπατάται και μόνο τότε ο κρατικός μηχανισμός ενεργοποιείται. Αν θέλουμε μια δίκαιη Πολιτεία, πρέπει να γνωρίσουμε πρωτίστως το συμφέρον του λαού και όλοι οι πολιτικοί να κινηθούν προς αυτό, ο καθένας από τη δική του θέση και υποχρέωση.

View Comments (0)
Scroll To Top