Now Reading
Κ.Γ. Καρυωτάκης: Σχολιασμός του κειμένου «Εμβατήριο Πένθιμο και Κατακόρυφο»

Κ.Γ. Καρυωτάκης: Σχολιασμός του κειμένου «Εμβατήριο Πένθιμο και Κατακόρυφο»

Ποιητής του μηδενισμού, της απαισιοδοξίας και του λυρισμού, κυριευόμενος από το αίσθημα της απελπισίας και του αρνητισμού, ο Κώστας Καρυωτάκης ήταν ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες ποιητές και πεζογράφους. Πολλοί θεωρούν πως αυτός ήταν που ανέδειξε τη γενιά του ’20 μιας που ήταν από τους πρώτους που εισήγαγαν στοιχεία του μοντερνισμού στην ελληνική ποίηση, πράγμα πρωτόγνωρο για την εποχή.

Τα έργα του έχουν απασχολήσει και έχουν μεταφραστεί σε περισσότερες από τριάντα γλώσσες. Έργα βιωματικά, στα οποία εκφράζει το ατομικό του πάθος από την ατομική του περιπέτεια, δηλαδή μια κατάσταση συναισθηματική, που οξύνεται καθημερινά από διάφορους παράγοντες, εσωτερικούς και εξωτερικούς. Έχει περισσότερο από κάθε άλλον τις ρίζες του στην ιστορική του στιγμή και στα περιστατικά αυτά που δημιούργησαν την ασφυκτική του ατμόσφαιρα. Και μιας που αναφερόμαστε στο ιστορικό πλαίσιο, ο Κώστας Καρυωτάκης έχει σκοπό με την ιστορική του διάσταση και με την αναφορά τους στην δική του περιπέτεια, να καθρεφτίσει την πορεία του προς τον θάνατο.

«Εμβατήριο Πένθιμο και Κατακόρυφο» της συλλογής «Ελεγείες και Σάτιρες»

Ένα από το πλήθος κειμένων του Καρυωτάκη που προκάλεσε εντύπωση και προβληματισμούς. Ο συγγραφέας παρουσιάζεται αποφασισμένος να κρεμαστεί από το ταβάνι ενός νεοκλασικού σπιτιού, αφού όλα στη ζωή είναι μάταια, μη μαχητά και μη αναστρέψιμα. Μέσα σε πέντε λιτά τετράστιχα, παρουσιάζονται οι απόψεις του, οι εκτιμήσεις του, τα συναισθήματά του με περίσσευμα σαρκασμού και βωβού σπαραγμού. Το θέμα του κειμένου αντανακλάται και στον τίτλο του, «Εμβατήριο»: Η αντανάκλαση του θανάτου και του τραγικού της ζωής. Αυτό φαίνεται άλλωστε και από εκφράσεις όπως,

“Ά! Πρέπει να φορέσω / τ΄ωραίο εκείνο γύψινο στεφάνι. / Έτσι με πλαίσιο γύρω το ταβάνι, / πολύ θ΄ αρέσω.”

Ο γνήσιος εραστής του απόλυτου, Κώστας Καρυωτάκης, δεν θεωρούσε πως είναι εφικτή η αλλαγή των κοινωνικών συνθηκών, ούτε πίστευε σε μεταφυσικές θεωρίες και ιδεαλισμούς που αποσκοπούν στο να παρηγορήσουν. Είχε όμως πρόβλημα υπαρξιακό, καθώς επέμενε να φτάσει “στο βυθό της αβύσσου”. Ήταν κυνηγός των μεγάλων συγκινήσεων και πήγαινε προς την απελπισία όλος μαζί. Την έσπρωχνε στα έσχατα όρια, δημιουργώντας τον δικό του χώρο, τον χώρο της ανυπαρξίας του. Δεν δεχόταν συμβιβασμούς και δεν είχε ψευδαισθήσεις.

See Also

Και για να επανέλθουμε στο κείμενο, ήδη από την αρχή ο τίτλος παραπέμπει στο πένθιμο εμβατήριο, σε μουσική. Το κατακόρυφο παραπέμπει στο χώρο και στρέφει την προσοχή μας αλλού. Ο Καρυωτάκης προσεγγίζει ένα θέμα τόσο σοβαρό με ”αστείο” τρόπο παίζοντας με την έννοια του κατακόρυφου και του οριζόντιου. Εκτός όμως από την έννοια της αυτοκτονίας που θίγει, θίγει και την συσχέτισή της με την τέχνη. Επαινεί την ταπεινή τέχνη γιατί είναι λαϊκή, και βγαίνει από τα καλούπια τεχνιτών και ειρωνεύεται ελαφρά την ”διακοσμητική” τέχνη. Στην ζωή του κυνηγούσε την υψηλή τέχνη και δέχεται αργά το δίδαγμα της ταπεινής τέχνης (αργά γιατί έχει πάρει ήδη την απόφαση του θανάτου).

Όσον αφορά την γλώσσα που χρησιμοποιεί ο ποιητής της απαισιοδοξίας γενικότερα, χρησιμοποιεί και καθαρεύουσα και δημοτική, αλλά κατά κύριο λόγο δημοσιοϋπαλληλική καθαρεύουσα. Θα λέγαμε πως χρησιμοποιεί καθημερινό λεξιλόγιο. Ακολουθεί τους κανόνες της έμμετρης ποίησης. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι μερικές φορές προσπαθούσε να παραβλέψει το παραδοσιακό επιχειρώντας μετρικές παραβάσεις.

Τέλος, αξίζει να αναφέρουμε ότι ο όρος “Καρυωτακισμός” παραπέμπει στην στάση του ως προς τον θάνατο και στην μυθοποίηση του από τους νεότερους ποιητές και κριτικούς. Για τους παραπάνω λόγους αποκαλέστηκε και ”καταραμένος ποιητής”. Αδιαμφισβήτητα όμως, έγραψε ποιήματα που δηλώνουν το αδιέξοδο, το αντιηρωικό, το μάταιο, μέχρι και το γελοίο, ως ένδειξη διαμαρτυρίας, καταλήγοντας στον σαρκασμό, χωρίς ίχνος αλαζονείας.

View Comments (0)
Scroll To Top