Now Reading
Ο Φρόιντ και ο ρόλος του ασυνείδητου στη λήψη αποφάσεων

Ο Φρόιντ και ο ρόλος του ασυνείδητου στη λήψη αποφάσεων

Πολλές φορές, οι αποφάσεις είναι τρομακτικές. Πολλοί άνθρωποι περνούν τη ζωή τους αποφεύγοντας τη λήψη τους, και ίσως να υποφέρουν ακόμα περισσότερο εξαιτίας αυτού. Ωστόσο, υπάρχουν τεχνικές που διευκολύνουν τη διαδικασία λήψης αποφάσεων.

Το ασυνείδητο.

Φανταστείτε έναν προβολέα σε ένα σκοτεινό δωμάτιο, το οποίο είναι γεμάτο με όλα όσα συμβαίνουν στη ζωή σας. Αυτό είναι το ασυνείδητό σας και, σαν προβολέας, μετατοπίζει την προσοχή του από το ένα πράγμα στο άλλο.

Το μεγαλύτερο μέρος της νοητικής επεξεργασίας γίνεται στο ασυνείδητο. Όταν οδηγούμε, εργαζόμαστε ή κάνουμε ένα άθλημα, το ασυνείδητό μας είναι αυτό που κάνει όλη τη σκληρή δουλειά. Μπορεί φαινομενικά να μην σκεφτόμαστε ενεργά τις επιλογές μας σε κάθε δεδομένη κατάσταση, αλλά οι βαθύτεροι μηχανισμοί του ασυνείδητου το κάνουν.

Αν και ο όρος “ασυνείδητο” επινοήθηκε από τον Γερμανό φιλόσοφο Φρίντριχ Σέλινγκ, έχει συνδεθεί περισσότερο με τον εφευρέτη της ψυχανάλυσης – τον Σίγκμουντ Φρόιντ. Το έργο του Φρόιντ ήταν επαναστατικό, καθώς μας μετέδωσε την ιδέα ότι το ασυνείδητο – εκείνο το κομμάτι μας που ελάχιστα μπορούμε να ελέγξουμε – καθορίζει μεγάλο μέρος της συμπεριφοράς και των αποφάσεών μας.

Ο Φρόιντ πίστευε ότι οι ιδέες και οι αναμνήσεις που βρίσκονται θαμμένες στο ασυνείδητο μπορούν να εξηγήσουν τις φοβίες, τις νευρώσεις και τις επιθυμίες μας. Πριν από τον Φρόιντ, ο άνθρωπος θεωρούνταν ένα απόλυτα λογικό ον, οι αποφάσεις του οποίου βασίζονταν αποκλειστικά σε συνειδητούς υπολογισμούς. Το έργο του Φρόιντ, όμως, μας έφερε αντιμέτωπους με μία διαφορετική πραγματικότητα.

Κατά τον Φρόιντ, το μυαλό μοιάζει με παγόβουνο: Μόνο ένα μικρό μέρος του είναι εκτεθειμένο σε συνειδητή ενδοσκόπηση. Ο άνθρωπος μπορεί να νιώσει τη δύναμη του ασυνείδητου μόνο έμμεσα – μέσω ονείρων, ψυχολογικών συμπτωμάτων και γλωσσικών ολισθημάτων.

Ένας από τους πιο κλασικούς τρόπους απόκτησης μίας εικόνας του ασυνείδητου είναι το τεστ Ρόρσαχ – μία τεχνική που πήρε το όνομά της από τον Ελβετό ψυχαναλυτή Χέρμαν Ρόρσαχ: Πρόκειται για μία μέθοδο ψυχολογικής διάγνωσης, η οποία βασίζεται στην ερμηνεία τυχαίων κηλίδων μελάνης.

Ο “ελεύθερος συνειρμός” ενός ανθρώπου μπορεί να ερμηνευτεί από έναν αναλυτή, και να αποκαλυφθεί με αυτόν τον τρόπο κάτι που ίσως να μην είναι “γνωστό” στο συνειδητό του. Το τεστ Ρόρσαχ και άλλες αντίστοιχες τεχνικές μπορούν να φέρουν στην επιφάνεια κρυμμένα τραύματα και θαμμένες (“καταπιεσμένες”) αναμνήσεις.

Το ασυνείδητο, όμως, δεν είναι μόνο ένα μέρος στο οποίο κρύβονται νευρώσεις και φόβοι που καραδοκούν. Το ασυνείδητο είναι και μία αστείρευτη πηγή δημιουργικότητας και σοφίας. Όσοι τρόποι υπάρχουν για να αποκαλύψουμε τις πιο σκοτεινές πλευρές του ασυνείδητου, άλλοι τόσοι υπάρχουν για να αξιοποιήσουμε τις τεράστιες δημιουργικές και νοητικές προοπτικές του.

Πολλοί ψυχαναλυτές συμβουλεύουν να σκεφτόμαστε για λίγο ένα πρόβλημα που μας απασχολεί, και μετά να το “ξεχνάμε” και να ασχολούμαστε με κάτι άλλο. Το ασυνείδητό μας συνεχίζει να επεξεργάζεται το πρόβλημα χωρίς καν να το αντιλαμβανόμαστε, και η λύση του κάνει την εμφάνισή της στο μυαλό μας σε μία απρόσμενη στιγμή.

Στην εικόνα, απεικονίζεται μία κηλίδα μελανιού όπως αυτή χρησιμοποιούνταν από τον Χέρμαν Ρόρσαχ για να κατανοήσει τις ασυνείδητες σκέψεις και συναισθήματα των ασθενών του. Εσείς, βλέπετε μία πεταλούδα ή μία νυχτερίδα; Σας φαίνεται όμορφο ή απειλητικό;
(Image Credits: Wikipedia)

Κορόνα – γράμματα.

Τι σχέση έχουν όλα αυτά με τις δύσκολες αποφάσεις; Μεγάλη. Η διαδικασία λήψης αποφάσεων είναι εξαντλητική για το συνειδητό μας. Όταν βρισκόμαστε αντιμέτωποι με ένα δίλημμα, είναι δύσκολο να βγάλουμε νόημα από το πιθανό χάος που προκύπτει από κάθε απόφαση. Όσο, όμως, αναλύουμε τα πράγματα στο μυαλό μας, τα δεδομένα κατευθύνονται προς το ασυνείδητό μας και μπαίνουν σε μία συνεχή επεξεργασία.

Όταν καλούμαστε να πάρουμε μία δύσκολη απόφαση, θα μας ωφελούσε αν φέρναμε σε δίλημμα το συναισθηματικό και νοητικό βάθος του ασυνείδητού μας. Αν μη τι άλλο, θα μας απάλλασσε από πολλές άγρυπνες νύχτες.

See Also

Πολλοί άνθρωποι αφήνουν συχνά τις αποφάσεις τους στην τύχη. Μία από τις πιο συνηθισμένες μεθόδους σε μία τέτοια συμπεριφορά είναι το στρίψιμο κέρματος. Αν και δεν έχει αποδειχθεί, λέγεται ότι ο Φρόιντ χρησιμοποιούσε τη μέθοδο του κέρματος για να βοηθήσει τους ασθενείς του να πάρουν μία απόφαση, αλλά με έναν πιο στοχευμένο τρόπο. Αν και δεν είναι σαφές αν ήταν ο Φρόιντ εκείνος που εφηύρε τη μέθοδο, αποτελεί έναν ισχυρό τρόπο να συνδέσουμε το ασυνείδητό μας με τη διαδικασία λήψης αποφάσεων.

Σύμφωνα με τη μέθοδο, όταν θέλουμε να πάρουμε μία σημαντική απόφαση, μπορούμε να στρίβουμε κέρμα σαν να αποφασίζει αυτό αντί για εμάς. Η διαφορά είναι ότι δεν πρέπει να ενεργούμε σύμφωνα με το αποτέλεσμα του κέρματος (κορόνα ή γράμματα), αλλά σύμφωνα με το πώς νιώθουμε για το αποτέλεσμα.

Το κέρμα, στην ουσία, μας αναγκάζει να σκεφτούμε πώς θα νιώθαμε αν η απόφαση πράγματι καθοριζόταν από την τύχη ή τις περιστάσεις. Το κέρμα καθορίζει τα συναισθήματά μας για την εκάστοτε απόφαση. Ενώ η διαδικασία λήψης αποφάσεων μας αναγκάζει να χρησιμοποιήσουμε το συνειδητό μας για να σκεφτούμε και να υπολογίσουμε τις συνέπειες της επιλογής μας, το κέρμα βάζει ξαφνικά στο παιχνίδι και το ασυνείδητό μας.

Ως μέθοδος, μπορεί να μην κάνει τη λήψη μίας δύσκολης απόφασης ευκολότερη, αλλά σίγουρα αποκαλύπτει τα πραγματικά μας συναισθήματα και μας βοηθάει να κάνουμε την επιλογή μας βάσει της συναισθηματικής μας αντίδρασης στο αποτέλεσμα.

Ο τρόπος που ερμηνεύουμε απλά πράγματα, όπως μία κηλίδα μελανιού (Ρόρσαχ) ή το στρίψιμο ενός κέρματος (Φρόιντ), αποκαλύπτει – τελικά – πολλά.

View Comments (0)
Scroll To Top