Now Reading
Οκτώ δρόμοι προς τη (φιλο)σοφία

Οκτώ δρόμοι προς τη (φιλο)σοφία

“Την ανεξερεύνητη ζωή, δεν αξίζει να τη ζει κανείς.” – Σωκράτης

Πόσο συχνά αναλογίζεσαι τη ζωή σου; Η φιλοσοφία εκλαμβάνεται συνήθως ως κάτι το εσωτεριστικό και ανεφάρμοστο. Δεν είναι, όμως, απαραίτητα έτσι. Ο φιλοσοφικός τρόπος σκέψης δεν έχει να κάνει με τη διατύπωση ατέλειωτων ερωτήσεων ή με το στήσιμο πνευματικών παγίδων.

Η ετυμολογία της λέξης “φιλοσοφία” φανερώνει και την κυριολεκτική σημασία της: Αγάπη (“φιλείν”) για τη σοφία. Η φιλοσοφία προϋποθέτει το ενδιαφέρον προς τον κόσμο γύρω μας, με στόχο την καλύτερη κατανόηση του τρόπου συμπεριφοράς και σκέψης μας. Η σοφία είναι αυτή που διαχωρίζει τους μεγάλους ηγέτες από το πλήθος. Αν η γνώση είναι πληροφόρηση, η σοφία είναι δράση σύμφωνα με αυτήν τη γνώση. Περνάμε μία ζωή αποκτώντας γνώσεις, αλλά πόση σοφία εξάγουμε από αυτές;

Για να σκέφτεσαι σαν φιλόσοφος, δεν χρειάζεται να γίνεις φιλόσοφος. Αρκεί να είσαι λάτρης της σοφίας.

Επιβράδυνε τη σκέψη σου.

Ο κόσμος μας χαρακτηρίζεται από την ταχύτητα. Όσο, όμως, ενεργούμε βιαστικά, είμαστε επιρρεπείς σε λάθη και στη λάθος αντίληψη των πραγμάτων γύρω μας. Ο φιλοσοφικός τρόπος σκέψης χρειάζεται χώρο και χρόνο για στοχασμό. Όταν αφιερώνεις χρόνο στη βαθιά ανάγνωση, εκπαιδεύεις το μυαλό σου να ελαττώνει ταχύτητα ώστε να μπορεί να εξηγήσει την κάθε σκέψη σου. Αντί να εκτελείς την μία ενέργεια μετά την άλλη, προσπαθείς να κατανοήσεις τι κρύβεται πίσω από κάθε σκέψη ή συμπεριφορά σου. Οι σοφοί ηγέτες επιβραδύνουν το μυαλό τους και παρατηρούν τα πράγματα από απόσταση. Βρες τον χρόνο να σταματήσεις και να σκεφτείς, αντί απλά να εκτελείς ενέργειες.

Εστίασε στα απαραίτητα.

Οι άνθρωποι έχουν την τάση να συσχετίζουν το “περισσότερο” με το “καλύτερο”: Όσο περισσότερα έχεις, τόσο καλύτερος άνθρωπος γίνεσαι. Δυστυχώς, αυτός ο ατέρμονος αγώνας δρόμου να κάνουμε και να επιτύχουμε όλο και περισσότερα προκαλεί σύγχυση και απογοήτευση. Όταν όλα θεωρούνται σημαντικά, είναι αδύνατον να ξεχωρίσουμε τι έχει τελικά σημασία και τι όχι.

“Αν αναζητάς την ηρεμία, κάνε λιγότερα.” – Μάρκος Αυρήλιος.

Ο Ρωμαίος αυτοκράτορας και φιλόσοφος, Μάρκος Αυρήλιος, δεν καλεί τον άνθρωπο να μην κάνει τίποτα αλλά να κάνει λιγότερα – να εστιάσει, δηλαδή, σε αυτά που είναι απαραίτητα. Αυτό είναι κάτι που εκείνος αποκαλούσε διπλή ικανοποίηση: “Κάνεις λιγότερα πράγματα, καλύτερα”.

Η φιλοσοφία της ουσιοκρατίας αμφισβητεί την υπόθεση ότι μπορούμε να έχουμε τα πάντα και πρέπει να κάνουμε τα πάντα. Το μόνο που χρειάζεται να κάνουμε είναι να επικεντρωνόμαστε στην επιδίωξη του να κάνουμε το σωστό πράγμα, με τον σωστό τρόπο, τη σωστή στιγμή.

Ο Ρωμαίος φιλόσοφος Σενέκας πάντα ένιωθε έκπληξη για τον τρόπο που οι άνθρωποι προστάτευαν τα υλικά αγαθά τους, αλλά αντιμετώπιζαν με απροσεξία το πιο πολύτιμο αγαθό τους: Τον χρόνο τους. Η ζωή δεν είναι ποτέ σύντομη αν ξέρουμε πώς να τη χρησιμοποιούμε. Όπως έγραψε ο Σενέκας, “Το πρόβλημα δεν είναι ότι η ζωή μας είναι σύντομη, αλλά ότι εμείς σπαταλάμε το μεγαλύτερο μέρος της”.

Να σκέφτεσαι… γκρι.

Ένας από τους μεγαλύτερους περιορισμούς του ανθρώπου είναι ότι τα βλέπει όλα άσπρα ή μαύρα. Όταν σκέφτεσαι σε αποχρώσεις του γκρι, μαθαίνεις και παύεις να αντιμετωπίζεις τις αντίθετες έννοιες με τρόπο εχθρικό. Ο ενοποιητικός τρόπος σκέψης επιτρέπει τη συνύπαρξη δύο διαμετρικά αντίθετων ιδεών στο μυαλό μας, και τη συμφιλίωσή τους για την επίλυση κάποιου προβλήματος.

Στην ουσία, είναι η αποδοχή της λογικής ότι το νόμισμα έχει πάντα δύο όψεις και ότι η μέση λύση αποδεικνύεται σοφότερη. Όπως είχε γράψει ο Ρόμπερτ Γουέσλι Μίλλερ, “Όταν βρίσκεσαι στην κορυφή βλέπεις μόνο σκιές, και όταν είσαι στον πάτο τυφλώνεσαι από το φως. Αλλά όταν είσαι στη μέση, όλα είναι ευχάριστα… ημέρα και νύκτα.”

Εντόπισε την αδυναμία σε ένα επιχείρημα.

Τα λόγια που δεν αμφισβητούμε μετατρέπονται σε αλήθεια. Στόχος της φιλοσοφίας δεν είναι η εύρεση λάθους, αλλά η αποφυγή ενεργειών βάσει λανθασμένων υποθέσεων. Ως άνθρωποι, έχουμε την τάση να είμαστε επιρρεπείς στη γνωστική μεροληψία: Διαρκώς αναζητούμε στοιχεία για να επιβεβαιώσουμε – και όχι να καταρρίψουμε – τα πιστεύω και τις υποθέσεις μας.

Ο φιλόσοφος Ντάνιελ Ντέννεττ παρατήρησε κάποτε ότι “Η λέξη ‘σίγουρα’ είναι τόσο καλή όσο κι ένας φως που αναβοσβήνει όταν εντοπίζει ένα αδύναμο σημείο σ’ ένα επιχείρημα”. Κατά τον ίδιο, η λέξη “σίγουρα” συνήθως χρησιμοποιείται όταν θέλουμε να αναφερθούμε σε μία κοινοτοπία χωρίς να προσφέρουμε επαρκή αιτιολόγηση για αυτό που λέμε, με την ελπίδα να συμφωνήσει γρήγορα μαζί μας ο ακροατής.

Οποιοσδήποτε είναι σίγουρος για αυτό που λέει, δεν χρειάζεται τη λέξη “σίγουρα”. “Σκέφτομαι σαν φιλόσοφος” σημαίνει “δεν αντιμετωπίζω τίποτα ως δεδομένο”.

Να είσαι πνευματικά ταπεινός.

Οι περισσότεροι άνθρωποι υπερεκτιμούν τις γνώσεις τους, και οδηγούνται σε λάθος αποφάσεις εξαιτίας της χαμηλής αυτεπίγνωσής τους – και όχι λόγω έλλειψης δεδομένων. Το πρόβλημα είναι ότι τείνουμε να επιβραβεύουμε τη βεβαιότητα και να καταδικάζουμε κάθε αμφιβολία. Υπό αυτήν την έννοια, έχει μεγαλύτερη αξία να “έχουμε δίκιο” παρά να βρίσκουμε τις σωστές απαντήσεις.

“Το όλο πρόβλημα με τον κόσμο είναι ότι οι ανόητοι και οι φανατικοί είναι πάντα τόσο σίγουροι για τον εαυτό τους και οι σοφότεροι άνθρωποι είναι τόσο γεμάτοι αμφιβολίες.” – Μπέρτραντ Ράσελ

Η πνευματική ταπεινότητα αφορά στην παραδοχή ότι αυτά στα οποία πιστεύουμε μπορεί, στην πραγματικότητα, να είναι λάθος. Μοιάζει με προτροπή να “αδειάσουμε το ποτήρι μας”, ώστε να μπορέσουμε να το γεμίσουμε με νέες γνώσεις.

Μάθε να είσαι φιλοπερίεργος και να αμφισβητείς τα πάντα – ιδιαίτερα αυτά που θεωρείς σωστά. Άφησε περιθώριο για καλύτερες λύσεις, αντί να εμμένεις στη δική σου απάντηση. Πνευματική ταπεινότητα σημαίνει να αποβάλλεις κάθε βεβαιότητα.

See Also

Ανέτρεψε τις ιδέες σου.

Όλοι ερωτευόμαστε τις ιδέες μας. Για να μπορούμε, όμως, να εντοπίζουμε τα αδύναμα σημεία στα επιχειρήματα των άλλων ανθρώπων, θα πρέπει πρωτίστως να μάθουμε να αμφισβητούμε τα δικά μας. Ως σύμβουλος των εταιριών που βρίσκονται στη λίστα Fortune 500, ο φιλόσοφος Κρίστιαν Μάντζμπγιεργκ συμβουλεύει: “Όταν έχεις μία ιδέα για κάτι, το πρώτο πράγμα που πρέπει να κάνεις είναι να προσπαθήσεις να τη σκοτώσεις”.

Αυτό που συνηθίζουμε να κάνουμε είναι να προσπαθούμε να υπερασπιστούμε ή να πουλήσουμε τις ιδέες μας. Τι θα γινόταν, όμως, αν τις αντιμετωπίζαμε με απόλυτη αυστηρότητα και αναλύαμε την ακριβώς αντίθετη άποψη; Αν η ιδέα σου αντέξει αυτήν τη δοκιμασία, τότε αξίζει να την κυνηγήσεις.

Σκέψου πιθανές εναλλακτικές.

Τις περισσότερες φορές, ο λόγος που δεν μπορούμε να βρούμε πραγματική λύση στο πρόβλημά μας είναι ότι, στην πραγματικότητα, δεν την αναζητάμε. Στην προσπάθειά μας να επιβεβαιώσουμε τις απόψεις μας, δεν συνειδητοποιούμε καν ότι υπάρχουν εναλλακτικές θεωρίες.

Η συστηματική αναζήτηση πιθανών εναλλακτικών αποτελεί συνηθισμένη μέθοδο στον φιλοσοφικό και επιστημονικό τρόπο σκέψης. Προσπάθησε να αναπτύσσεις διαφορετικές εξηγήσεις για κάθε γεγονός, ώστε να ανακαλύπτεις πιθανές εναλλακτικές. Αυτές θα σε βοηθήσουν να καταλήξεις στην καλύτερη πιθανή απάντηση, και όχι στην πιο κοινώς αποδεκτή.

“Η γνώμη είναι η ενδιάμεση βαθμίδα μεταξύ της άγνοιας και της γνώσης.” – Πλάτων

Για να φτάσεις στην αλήθεια, θα πρέπει να αναπτύσσεις πολλαπλές υποθέσεις και με μεθοδικότητα να τις αξιολογείς με τη βοήθεια της λογικής και της παρατήρησης. Η αξιολόγηση πιθανών εναλλακτικών αποτελεί χρήσιμο εργαλείο για έναν σοφότερο τρόπο σκέψης.

Δεν υπάρχει μία σωστή απάντηση.

Η αναζήτηση της σοφίας είναι ταξίδι χωρίς τέλος, γι’ αυτό και η σιγουριά είναι ο μεγαλύτερος εχθρός της. Αναρωτιόμαστε συχνά “ποιο είναι το σωστό;” χωρίς να συνειδητοποιούμε ότι το “σωστό” έχει πολλές έννοιες: Αυτό που είναι “σωστό” βάσει της λογικής μπορεί να μην είναι “σωστό” βάσει της ηθικής. Πολλές φορές, θεωρούμε ότι οι πεποιθήσεις μας (πολιτικές, θρησκευτικές, κλπ.) είναι ανώτερες από αυτές των άλλων, και βρισκόμαστε συχνά να προσπαθούμε να επιβάλουμε τις απόψεις μας αντί να ακούσουμε και την άλλη πλευρά. Για να καταφέρεις να σκέφτεσαι σαν φιλόσοφος, θα πρέπει να κατανοήσεις ότι ποτέ δεν υπάρχει μία και μόνο σωστή απάντηση.

Το πρώτο βήμα για τον δρόμο προς τη σοφία είναι η αποδοχή του εαυτού σου. Μόνο τότε θα μπορέσεις να αποδεχθείς και τους άλλους ανθρώπους με τις απόψεις τους. Ο Ρωμαίος φιλόσοφος Σενέκας πίστευε ότι ένας άνθρωπος που είναι φίλος του εαυτού του μπορεί να βοηθήσει όλη την ανθρωπότητα: “Με ρωτάτε, τι πρόοδο έχω κάνει. Έχω αρχίσει να είμαι φίλος του εαυτού μου.”

Image Credits: BBC

View Comments (0)
Scroll To Top