Now Reading
Σκέφτομαι άρα… (δεν) Googlάρω

Σκέφτομαι άρα… (δεν) Googlάρω

Πόσες φορές έχει τύχει να πιάσετε το smartphone σας για να αναζητήσετε στον χάρτη μία διαδρομή που – σίγουρα – έχετε διανύσει στο παρελθόν, για να υπολογίσετε την τετραγωνική ρίζα του 4, ή για να βρείτε μία συνταγή που έχετε εκτελέσει ξανά και ξανά; Η αφηρημένη εμπειρία ανάθεσης της σκέψης σας στο ίντερνετ, αναμφίβολα σας είναι οικεία. Άλλωστε, η θεωρία ότι η τεχνολογία μας κάνει πιο χαζούς υπάρχει εδώ και αρκετό καιρό. Ισχύει, όμως;

Για πρώτη φορά μέσα στην τελευταία δεκαετία, μία ομάδα ερευνητών συνέταξε μία πρωτοποριακή διεθνή ανάλυση μελετών γύρω από την ηλεκτρονική σκέψη (e-thinking). Το πόρισμα τους; Δεν έχουν ιδέα τι συμβαίνει… “Θεωρώ ότι είναι ακόμα πολύ νωρίς για να γνωρίζουμε πώς βοηθάει, πώς βλάπτει, και πότε δεν κάνει απολύτως τίποτα,” εξηγεί ο John Torous, ψυχίατρος στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ και ένας από τους συντάκτες της ανάλυσης.

Όσο, όμως, οι επιστήμονες προσπαθούν να αποδείξουν αν το ίντερνετ – τελικά – αυξάνει ή μειώνει τη λειτουργία του εγκεφάλου μας, καθίσταται σαφές ότι κάποιες νοητικές διαδικασίες και συνήθειες χρήζουν διερεύνησης. Τελικά, το πρόβλημα που προσπαθούμε να επιλύσουμε είναι υπαρκτό; Και αν ναι, υπάρχει εναλλακτική από το να πετάξουμε τα smartphones μας στο πηγάδι της λήθης;

Πιθανότατα όχι. Ωστόσο, αξίζει να υπενθυμίσουμε στους εαυτούς μας ότι ο περιορισμένος, αλλά εκπληκτικός, φυσικός μας εγκέφαλος προϋπήρχε του αχανούς ίντερνετ – και από πολλές απόψεις, λειτουργεί πολύ καλύτερα. Η παύση χρήσης του ίντερνετ, όμως, δεν αποτελεί ρεαλιστική επιλογή. “Νομίζω ότι έχουμε ξεπεράσει πλέον το σημείο που μπορούσαμε να πούμε ότι δεν θα χρησιμοποιούμε την τεχνολογία,” διευκρινίζει ο Dr. Torous.

Ας δούμε, λοιπόν, ποιες νοητικές διαδικασίες λαμβάνουν υπ’ όψιν τους οι ψυχολόγοι, στην προσπάθειά τους να κατανοήσουν πώς το ίντερνετ αλλάζει τον τρόπο που σκεφτόμαστε: Η πρώτη είναι η προσοχή, την οποία οι επιστήμονες ορίζουν ως επιλεκτική συγκέντρωση σε κάποιες πληροφορίες. Η δεύτερη είναι η μνήμη.

Γιατί νιώθουμε ότι δεν μπορούμε να δώσουμε προσοχή σε τίποτα.

Για πολλούς ψυχολόγους, η προσοχή είναι το παν στην ανθρώπινη συνείδηση – αλλά είναι, επίσης, περιορισμένη καθώς κουράζεται – όπως ένας μυς. Το ίντερνετ είναι ένα αφύσικα ισχυρό ερέθισμα για την προσοχή μας – ακριβώς όπως είναι η ζάχαρη ή η κοκαΐνη για κάποια μέρη του εγκεφάλου. Προσφέρει μία άνευ προηγούμενου ποσότητα πληροφοριών ακατάπαυστα, σε ένα σύστημα που έχει σχεδιαστεί να λειτουργεί στα μικρά κοινωνικά δίκτυα του φυσικού κόσμου. Η πληροφόρηση έχει βοηθήσει πολλές φορές τον άνθρωπο να επιβιώσει στη διάρκεια της ιστορίας, είναι επομένως απόλυτα φυσικό να θέλει ο εγκέφαλός μας να απορροφά όσο περισσότερα δεδομένα γίνεται.

“Πιστεύω ότι ένα από τα πράγματα που νιώθουν οι άνθρωποι, είναι το φορτίο της εναλλαγής ενεργειών όταν ζητούν από τον εγκέφαλό τους να εναλλάσσεται από την μία καρτέλα του υπολογιστή στην άλλη, ή να μεταφέρει την προσοχή του από τη μία οθόνη στην άλλη,” προσθέτει ο Dr. Torous. Το 2014, μία ομάδα ερευνητών από το Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ ανακάλυψε ότι οι άνθρωποι εναλλάσσουν τις σελίδες στον υπολογιστή ή στα κινητά τους κάθε 19 δευτερόλεπτα. Όσο καλοί κι αν θεωρείτε ότι είστε στο multi-tasking (στην ταυτόχρονη εκτέλεση πολλών ενεργειών, δηλαδή), σειρά ερευνών μαρτυρά ότι ο χρόνος που σπαταλάτε στη διάρκεια της μέρας σας μπορεί γρήγορα να καταστρέψει την πνευματική σας ενέργεια.

Η προσπάθεια απομάκρυνσης της προσοχής μας από το ίντερνετ, δεν είναι – στην ουσία – αγώνας κατά του ίντερνετ. Είναι αγώνας ενάντια σε μία κοινωνία που έχει αποκτήσει εμμονή με τον απάνθρωπο ρυθμό της παραγωγικότητας που καθίσταται εφικτή χάρη στο ίντερνετ. Πολλοί άνθρωποι θεωρούν πρόβλημα το να μην έχουν κάτι να κάνουν και να δείξουν από τον χρόνο τους.

Είναι αδύνατον, παρ’ όλα αυτά, να ξεκινήσουμε μία κοινωνική μάχη μόνοι μας. Αυτό που μπορούμε να κάνουμε είναι να επιδείξουμε ηθική αντίσταση: Κλείστε κάποιες από τις καρτέλες σας. Απενεργοποιήστε τις ειδοποιήσεις σας. Μην απαντάτε άμεσα στα emails σας. Σταματήστε να είστε παραγωγικοί στον μέγιστο βαθμό. Και τολμήστε να δοκιμάσετε το Facebook News Feed Eradicator, το οποίο αντικαθιστά το news feed του Facebook με ένα φιλοσοφικό απόφθεγμα…

Ο καλύτερος τρόπος να αναγκάσετε τον εγκέφαλό σας να καταργήσει κάθε επιζήμια προσαρμογή στην online ζωή σας, είναι να αφιερώσετε χρόνο στη σιωπή και στη βαθιά σκέψη. Το εγκεφαλικό δίκτυο σχετίζεται με τη δημιουργικότητα και τη φαντασία. Φανταστείτε το σαν έναν διακόπτη που ανάβει όποτε “σβήνουν” τα δίκτυα που προσανατολίζονται από κάποιες ενέργειες. Αν, λοιπόν, είστε διαρκώς “παραγωγικοί” μέσω του ίντερνετ, ο διακόπτης δεν ανάβει ποτέ.

Γιατί νιώθουμε ότι δεν μπορούμε να θυμόμαστε τίποτα.

Πώς θα αντιδρούσατε αν ένας επιστήμονας σας έλεγε ότι η Google μπορεί να αλλάζει ολόκληρη τη φύση της ανάμνησης που έχετε από κάποια γεγονότα; Η ανθρώπινη μνήμη είναι εξαιρετικά περίπλοκη, και το πρώτο πράγμα που πρέπει να ξέρετε είναι ότι υπάρχει σε αρκετούς υποτύπους:

  • Επεισοδιακή μνήμη είναι αυτή που μας βοηθάει να θυμόμαστε γεγονότα της ζωής μας, όπως είναι ο γάμος μας, η γέννηση του παιδιού μας ή τι φάγαμε για μεσημεριανό.
  • Σημασιολογική μνήμη είναι αυτή που μας βοηθάει να θυμόμαστε γενικές γνώσεις για τον κόσμο, όπως για παράδειγμα ότι ο ουρανός είναι μπλε.
  • Διαδικαστική μνήμη είναι αυτή που μας βοηθάει να θυμόμαστε διάφορες δεξιότητες που έχουμε αποκτήσει, όπως για παράδειγμα να παίζουμε πιάνο ή να οδηγούμε.
  • Συναλλακτική μνήμη είναι αυτή που μας βοηθάει να θυμόμαστε πού πρέπει να απευθυνθούμε όταν αναζητάμε μία συγκεκριμένη πληροφορία – ποια είναι, δηλαδή, τα “εξωτερικά μέσα μνήμης” μας.

Η συναλλακτική μνήμη είναι εξαιρετικά σημαντική, καθώς βρίσκεται πίσω από τις περισσότερες εξελίξεις της ανθρώπινης κοινωνίας. Για αιώνες ολόκληρους, οι άνθρωποι “έχτιζαν” την πρόοδό τους πάνω στις αποθηκευμένες γνώσεις που έβρισκαν μέσω των γονέων τους, των δασκάλων και των βιβλίων. Πλέον, όλο αυτό το τεράστιο και διαρκώς αυξανόμενο απόθεμα πληροφοριών δεν είναι μόνο διαθέσιμο ανά πάσα στιγμή, αλλά και εύκολο στην αναζήτηση.

See Also

Η δημιουργία αναμνήσεων απαιτεί ενέργεια. Τώρα που όλες οι πληροφορίες του κόσμου υπάρχουν μέσα σε ένα smartphone, είναι απόλυτα λογικό να μετατρέπουν οι εγκέφαλοί μας τις σημασιολογικές αναμνήσεις σε συναλλακτικές. Με απλά λόγια, η Google γίνεται ο εξωτερικός σκληρός δίσκος μας. Πολλές φορές νιώθουμε ότι γνωρίζουμε κάτι απλά επειδή θυμόμαστε πώς να το αναζητήσουμε στο ίντερνετ. Πόσες φορές έχει τύχει να αναφερθείτε σε κάτι κατά τη διάρκεια μίας συζήτησης και, όταν σας ζητηθούν περισσότερες πληροφορίες, να απαντήσετε: “Δώσε μου ένα λεπτό να το ψάξω”;

Αυτός ο τρόπος αποθήκευσης πληροφοριών δεν βοηθάει στην μετέπειτα ανάσυρσή τους, όπως αποδεικνύει έρευνα που συμπεριλήφθηκε στην προαναφερθείσα διεθνή ανάλυση: Οι άνθρωποι που αναζητούν πληροφορίες στο διαδίκτυο μπορεί να τις βρίσκουν γρηγορότερα από εκείνους που ανατρέχουν σε εγκυκλοπαίδειες, αλλά έχουν λιγότερες πιθανότητες να τις θυμούνται αργότερα.

Οι επιστήμονες εικάζουν ότι η ανάκληση πληροφοριών που μαθαίνουμε μέσω του ίντερνετ είναι δυσκολότερη επειδή δεν οργανώνονται σωστά στον εγκέφαλό μας. Οι πληροφορίες, όπως αυτές παρουσιάζονται στο διαδίκτυο, είναι απλά σκόρπιες γνώσεις που δεν μπορούν να συνδεθούν με τις υπόλοιπες γνώσεις που ήδη κατέχουμε.

Για να μπορούμε να αποθηκεύουμε τις πληροφορίες που βρίσκουμε στο διαδίκτυο, θα πρέπει να προσπαθούμε να δημιουργούμε ένα συγκείμενο: Μπείτε στον κόπο να διαβάσετε το γενικό πλαίσιο μίας πληροφορίας αντί για το γεγονός που αναζητάτε και μόνο. Κάντε μικρές παύσεις για να αναλογιστείτε αυτό που μόλις διαβάσατε και να το συγκρίνετε με αυτά που ήδη γνωρίζετε. Ίσως έτσι να καταφέρετε να καταπολεμήσετε την… Googlοποίηση της μνήμης σας.

Photo Credits: Zettamachine

View Comments (0)
Scroll To Top